Nie żyje patriarcha Filaret – droga od zwierzchnika Rosyjskiej Cerkwi do twórcy niezależnego Kościoła na Ukrainie.

Filaret w dziejach Kościoła – droga pełna zwrotów

Jak informuje TSN.ua: Zmarły patriarcha Filaret przeszedł niezwykłą transformację w historii kościelnej – od przywódcy Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej po inicjatora niezależnego prawosławia ukraińskiego, pozostawiając po sobie spuściznę pełną kontrastów. Jego działalność stała się przełomowym momentem dla ukraińskiego Kościoła, który charakteryzowały zarówno odrodzenie, jak i liczne napięcia.

W latach 60. XX wieku Filaret objął funkcję metropolity kijowskiego. Ten etap był kluczowy dla jego późniejszych działań, choć nie obyło się bez trudności. Przełom nastąpił w 1990 roku, kiedy to nie wybrano go na patriarchę Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej – stanowisko to przypadło Aleksego II. To wydarzenie wyznaczyło nowy rozdział w życiu cerkiewnym. Odtąd Filaret skoncentrował się na odbudowie ukraińskiego prawosławia, które przez dziesięciolecia było tłumione.

Znaczenie Filareta dla ukraińskiego Kościoła

Witalij Portnikow, oceniając postać Filareta, stwierdził, że

„Filaret był najbardziej znaczącą i kontrowersyjną postacią w powojennej historii kościelnej”

To dowodzi, jak złożona jest jego spuścizna i jak wielki wpływ wywarł na rozwój ukraińskiego Kościoła. Portnikow dodał również, że

„to właśnie Filaret był architektem odrodzenia ukraińskiego Kościoła”

, co podkreśla jego kluczową rolę w kształtowaniu niezależnego prawosławia w Ukrainie.

Postać Filareta pozostaje więc centralna w kontekście ukraińskiej historii kościelnej – jego starania o przywrócenie prawosławia odzwierciedlają zarówno sukcesy, jak i trudności, z jakimi mierzyła się Cerkiew. Warto pamiętać, że jego dziedzictwo jest niejednoznaczne, co potwierdzają słowa Witalija Portnikowa, który wspomniał, że

„hasło 'lepszy Niemiec niż chachoł' słyszałem wtedy nie raz”

Te wypowiedzi ukazują realia, w jakich działał Filaret – starał się bronić ukraińskiego prawosławia w obliczu presji zewnętrznej i wewnętrznych sporów.

Filaret zajmuje niepodważalne miejsce w dziejach ukraińskiego prawosławia, ponieważ jego wkład w odrodzenie Kościoła w Ukrainie odzwierciedla nie tylko przemiany religijne, ale też społeczno-polityczne w kraju. Mimo kontrowersji wokół jego osoby, stał się symbolem walki o niezależność ukraińskiej Cerkwi, co ma znaczenie także dla współczesnych procesów kościelnych w Ukrainie.