Jak przezwyciężyć moralne sparaliżowanie: porady na Jom Kipur.

Jak informuje Vox: Your Mileage May Vary - to kolumna z poradami, która oferuje unikalną ramę do refleksji nad dylematami moralnymi. Bazuje na pluralizmie wartości - idei, według której każdy z nas ma kilka wartości, które są równie ważne, ale często się ze sobą kłócą. Aby zadać pytanie, wypełnij ten. Oto pytanie tego tygodnia od czytelnika, skrócone i edytowane dla jasności:

Twoja moralna walka

Zbliżają się święta żydowskie, w tym Jom Kipur – czas, kiedy ludzie zastanawiają się nad swoim zachowaniem i naprawiają błędy. To świetnie, ale jestem osobą, która nieustannie martwi się o nadmierną moralną odpowiedzialność – niepokoję się o swoją moralność i o to, czy robię „JAK NAJWIĘCEJ DOBRA”™.

W praktyce bardziej to paraliżuje, niż motywuje. Pochłonięty etycznymi konsekwencjami wszystkich możliwych decyzji, spędzam godziny wspominając przeszłe błędy, jak piłkarz przeglądający nagrania swoich meczów, aby zrozumieć, co można zrobić lepiej. Wina nie pomaga, ale obawiam się, że jeśli porzucę te zmartwienia, przestanę starać się być lepszym człowiekiem i wpadnę w moralną apatię.

Świętuję Jom Kipur od wielu lat i nie chcę po prostu unikać tego dnia. Ale to święto powoduje u mnie moralny stres. Jak sądzisz, jak mam sobie z tym poradzić? Chcę przestać czuć winę, która mi przeszkadza.

Odpowiedź eksperta

Droga Skrupulatna,

Czy kiedykolwiek słyszałeś historię o tym, jak Bóg postanowił dać Biblię żyjącym ludziom? Według starożytnych rabinów, anioły nie zaakceptowały tego pomysłu. Uważały, że ludzie to niedoskonałe stworzenia, które nie zasługują na tak świętą księgę; tylko anioły mogą być tego godne, więc powinna pozostać w niebie.

Mojżesz zaprotestował ich argumentom, pytając: czego wy, anioły, potrzebujecie z Biblią? Mówi się w niej, aby nie zabijać, nie cudzołożyć, nie kraść - czy macie zazdrość lub inne emocje, które mogą was do tego skłonić? W Biblii napisano, aby czcić ojca i matkę - ale nie macie rodziców, więc jak to zrobicie? A jest w niej napisane, aby święcić szabat, ale nigdy nie pracujecie, więc jak możecie czcić święto, poświęcając czas na odpoczynek?

Anioły zrozumiały, że Mojżesz ma rację. Są doskonałe, ale nie mogłyby dostrzec tych skomplikowanych wyzwań, z jakimi zmagają się ludzie. Bóg daje Biblię ludziom, nie aby uczynić ich aniołami, ale aby stali się lepszymi w tym, kim są: istotami ludzkimi z emocjami, niedoskonałościami i możliwością uczenia się, jak najlepiej wykorzystywać swoje zdolności.

Uważam, że w tej historii jest głęboki sens. Chcę, abyś zauważył, jak daleko to odbiega od żądania, aby ludzie robili „JAK NAJWIĘCEJ DOBRA”. Taka formuła sugeruje utylitaryzm, który twierdzi, że powinniśmy podejmować działania, które przynoszą najwięcej dobra największej liczbie ludzi. Innymi słowy, powinniśmy optymalizować.

Optymalizacja moralności jest możliwa dla aniołów, ale nie dla ludzi. Mamy bogactwo wartości, które czasami się kłócą, zmuszając nas do szukania równowagi. Nie jesteśmy wszechwiedzącymi istotami, które z pewnością mogą wiedzieć, jak to zrobić.

Wyobraź sobie, że kobieta stoi przed wyborem: zostać zakonnicą albo matką. Musi podjąć decyzję, a nikt nie może powiedzieć, co jest lepsze.

Jako że taka złożoność jest wpisana w ludzką naturę, niemożliwe jest bycie idealną maszyną optymalizującą. Im więcej próbujesz, tym trudniej będzie naprawdę pomagać innym, ponieważ po prostu będziesz zmęczony. Podejście optymalizacyjne tylko wyczerpuje twoją świadomość - ostatecznie wydajesz wiele duchowych zasobów na pytania, które często są niemożliwe do rozwiązania.

Zamiast optymalizacji

Zamiast tego, staraj się przyjąć bardziej skromny, ale realistyczny cel: żyć zgodnie ze swoimi wartościami tak dobrze, jak to możliwe.

Rozumiem, że to może być przerażające. Optymalizacja jest uważana za mniej ryzykowną. Daje poczucie kontroli i bezpieczeństwa. Napisana koncepcja mówi, że jeśli optymalizujesz, nie musisz zadawać pytania: „Jak mogłem się pomylić?”. Ale jest też inny sposób, aby czuć się bezpiecznie: uznać, że jesteśmy niedoskonali i stawić czoła momentom, gdy nie osiągniemy optymalnego wyniku.

Wciąż powinniśmy starać się żyć w zgodzie ze swoimi wartościami. Ale w tych momentach, gdy się załamujemy, nie powinieneś się karać, myśląc: „Zgrzeszyłem!”. W hebrajskim słowo, które zwykle tłumaczymy jako „grzeszyć” (lachto), w rzeczywistości oznacza „zauważyć cel”. Przypomina nam, że w porządku nie zawsze trafiać idealnie w cel, ponieważ nasze decyzje mogą być pod wpływem wielu czynników.

Wiem, co myślisz: a co jeśli przyjmując taką mentalność, doprowadzę do moralnej apatii? To jedna z najczęstszych obiekcji wobec praktyki współczucia dla siebie. Ale badania pokazują, że tak nie jest. W szczególności psycholodzy odkryli, że ludzie z rozwiniętym współczuciem dla siebie łatwiej przyjmują swoje błędy. Częściej chcą przeprosić i naprawić swoje czyny, ponieważ dla nich porażka nie ma tak destrukcyjnego znaczenia.

Jom Kipur może wydawać się przerażający, kiedy jakikolwiek błąd popełniony w ciągu roku wydaje się fatalny. Ale jak twierdzą starożytni rabini, Jom Kipur nie powinien być smutnym dniem - to jeden z najszczęśliwszych dni w roku! Ponieważ podczas Jom Kipur Mojżesz zstąpił z góry Synaj, niosąc drugi zestaw tablic z dziesięcioma przykazaniami.

Być może wiesz, co stało się z pierwszym zestawem tablic: Mojżesz je złamał, zobaczywszy Izraelitów w bałwochwalstwie. Mniej znane jest to, że Bóg, według rabinów, pozytywnie zareagował na tę sytuację. Dlaczego? Ponieważ pierwszy zestaw tablic został stworzony wyłącznie przez Boga, a drugi z udziałem człowieka: Mojżesz wybrał kamienie, a Bóg dodał napisanie. Pierwsze tablice zawierały tylko słowa dziesięciu przykazań - prostą moralność, a drugi zestaw odzwierciedla wszystkie historie i interpretacje, które potem rozważyli żydowscy mędrcy.

Innymi słowy, Bóg zrozumiał, że nie można po prostu dać ludziom listy zasad moralnych i uznać to za wystarczające. Dziesięć przykazań może być wystarczających dla aniołów, ale nasze życie etyczne jest zbyt skomplikowane i wielowymiarowe, aby można było je ująć w jedną moralną zasadę. Bóg wybrał ludzi zamiast aniołów, akceptując naszą ludzkość.

Dlatego dla rabinów Jom Kipur to dzień radości, ponieważ wierzą, że Bóg akceptuje i obejmuje ludzkość w jej złożoności.

Proszę, nie próbuj być bardziej pobożny niż Bóg.

Kiedy działasz, staraj się trafiać w cel tak dokładnie, jak to możliwe - osiągnij miejsce, które odzwierciedla twoje wartości. Ale, gdy tylko puścisz strzałę, zostaw to.

Jeśli okaże się, że się pomyliłeś, że działałeś nieoptymalnie, to to w porządku. Nie jesteś aniołem. Jesteś człowiekiem i robisz wszystko, co możliwe z tym, co masz.

Mądrość tych tysiącletnich historii polega na tym, że to wystarczy dla Boga. Niech to będzie wystarczające również dla ciebie.

Co czytam

• Pisanie tej kolumny przypomniało mi książkę The Mindful Self-Compassion Workbook, napisaną przez psychologów Kristin Neff i Christophera Germera. Pomogła mi rozwinąć praktykę współczucia dla siebie, co z kolei pomogło mi poradzić sobie z moim moralnym napięciem. Rekomenduję również ośmiotygodniowy kurs współczucia dla siebie, który prowadzą Neff i Germer w swoim non-profit centrum.

• Zawsze kojarzyłem filozofa Thomasa Nagela z pytaniami o świadomość, ale w tym tygodniu dowiedziałem się, że interesuje się także pytaniami religii. W artykule „Sekularna filozofia i religijny temperament” Nagel pyta: co może zaoferować świecka filozofia zamiast religii? Czy może odpowiedzieć na pytania o podstawową naturę wszechświata i w jaki sposób jednostka może żyć w harmonii z nim?

• W artykule na Aeon filozof Elad Uzany twierdzi, że AI nie będzie w stanie rozwiązać etyki za nas, pomimo nadziei niektórych ludzi. Powołując się na teorię niepełności matematyka Kurta Godela, Uzany pisze: „jak matematyka zawsze będzie zawierać prawdy, które wykraczają poza dowód formalny, moralność zawsze będzie zawierać złożoności, które nie mogą być rozwiązane algorytmicznie.”

Analizując przedstawiony tekst, wciąż potrzebujemy wyjaśnić znaczenie i wpływ moralnej samowiedzy, szczególnie w kontekście świąt żydowskich. Jom Kipur stanowi okazję nie tylko do pokuty, ale także do refleksji nad równowagą między moralnymi obowiązkami a ludzkimi niedoskonałościami. Tylko przez akceptację swojej ludzkiej natury jesteśmy w stanie naprawdę uczyć się na swoich błędach i dążyć do doskonałości, nie obciążając się nadmiernym poczuciem winy.