Boże Narodzenie 25 grudnia: najważniejsze tradycje i obrzędy ukraińskiej Wigilii.

Jak informuje ТСН: Od 2023 roku Ukraina oficjalnie obchodzi Boże Narodzenie według nowego systemu juliańskiego — 25 grudnia. Wigilia jest teraz obchodzona 24 grudnia, kończąc czterdziestodniowy post, który trwa od 15 listopada.

Boże Narodzenie uważa się za drugi co do wielkości święto po Wielkanocy i ma wiele tradycji oraz obrzędów.

Rozważmy zwyczaje bożonarodzeniowe Ukraińców, które przekazywane są z pokolenia na pokolenie.

Specyfika obchodów Bożego Narodzenia na Ukrainie

Od dawna uważano, że na Boże Narodzenie powinna zebrać się cała rodzina. Nasi przodkowie wierzyli, że ten, kto pozostanie sam w czasie święta, ryzykuje wędrowanie przez następny rok.

Tradycje bożonarodzeniowe łączyły nie tylko bliskich, ale i całe społeczności: uważano, że jeśli przynajmniej jeden mieszkaniec wsi złamie zasady, to nieszczęście spotka wszystkich sąsiadów.

Oregionalne obrzędy podkreślały jedność. Na przykład Bojkowie owijali świąteczny stół żelaznym łańcuchem i stawiali się na nim całą rodziną, aby skupić więzi na rok naprzód. Po Wigilii wielu gospodarzy wiązało wszystkie łyżki razem.

Wśród innych tradycji na Boże Narodzenie znajdują się świąteczne ubrania, bogata kolacja, szopka i kolędy.

Wigilia

Obchody zaczynają się od pojawienia się pierwszej gwiazdy, co symbolizuje narodziny Chrystusa. Wtedy cała rodzina powinna zebrać się przy obfitym, ale postnym stole, na którym muszą być obowiązkowo 12 potraw.

Kolację powinna zaczynać gospodarz modlitwą i kutia. Napój alkoholowy jest zabroniony, a rozmowy przy stole powinny być ciche. Ważną częścią jest czczenie zmarłych: dla nich na stole pozostawia się dodatkowy talerz, łyżkę i kieliszek, wierząc, że dusze przodków przychodzą na kolację.

Po modlitwie gospodarz wygłasza tradycyjne życzenie zdrowia i łaski, a dopiero potem cała rodzina przechodzi do jedzenia, używając tylko łyżek.

W ciągu wieczoru powinno palić się świece — „Boża iskra miłości”, a kutia pozostaje na stole do rana dla dusz bliskich. Wieczór kończy się rodzinnymi życzeniami i kolędami.

Zgodnie z tradycją w tym czasie przyjęte jest odwiedzanie rodziców i chrzestnych, dzieląc się z nimi radością bożonarodzeniową.

12 postnych potraw

Po sprzątaniu w domu gospodarze przygotowują obfity stół. Powinno być na nim dwanaście postnych potraw — na cześć dwunastu apostołów. Każdy członek rodziny powinien spróbować każdej z nich, aby rok był udany.

Głównym daniem Wigilii jest kutia, którą przygotowuje się z pszenicy lub ryżu, dodając mak, orzechy i miód.

Kutię umieszcza się w centrum stołu obok zapalonej świeczki. Tradycyjne bożonarodzeniowe menu obejmuje także:

• barszcz i uzwar - symbolizują pokój w rodzinie i przyszły dobrobyt;

• pampuchy - słodkie wypieki, które symbolizują słońce, a postne gołąbki - radość i gościnność;

• pierogi i kasze - kasze z grochu lub fasoli przyciągają urodzaj, a pierogi - sytość;

• potrawy z kapusty i grzyby - duszona kapusta oznacza siłę ducha, a grzyby - związek z tajemnicami natury;

• ryba - tradycyjny symbol zdrowia i dobrobytu.

Główne symbole Wigilii

Tradycyjnym ukraińskim symbolem Bożego Narodzenia jest diduch — snopek z pszenicy lub żyta, który ucieleśnia ducha przodków. Wytwarzany jest z pierwszego lub ostatniego skoszonego snopka i umieszczany w najbardziej honorowym miejscu w domu — na pokucie przy ikonach.

Diduch uważany jest za obrońcę rodu i symbol płodności. Każdego roku snop z pewnością się odnawia, gdyż stara ozdoba traci swoją moc. Po świętach można go spalić, aby uwolnić dusze przodków z powrotem do nieba.

Również w przeddzień kolacji właściciel przynosi do domu siano lub słomę. Rozkłada się je na podłodze, przypominając, że Jezus narodził się w żłobie.

Szopka i kolędy

Jedną z najbardziej wyrazistych tradycji Bożego Narodzenia jest szopka. To świąteczne przedstawienie narodzin Chrystusa, które ukazuje się na różne sposoby: w postaci teatrzyku kukiełkowego lub żywego spektaklu. Głównymi bohaterami zawsze są Maria, Józef i niemowlę Jezus w żłobie.

Wraz z nadejściem ciemności rozpoczyna się kolejne bożonarodzeniowe działanie — kolędowanie. Młodzież i dzieci tworzą zespoły, aby przekazać gospodarzom radosną nowinę. Każdy ma swoją rolę: na czoło idzie gwiazdor z betlejemską gwiazdą na kiju, za nim — dzwoniący, który woła ludzi do okien, oraz worecznik, zbierający dary.

Kolędnicy śpiewają bożonarodzeniowe piosenki i przedstawiają scenki, napełniając domy śmiechem. Zgodnie z tradycją, gospodarze powinni wynagrodzić gości monetami lub słodyczami.

Uważa się, że im więcej kolędników wejdzie do domu, tym szczęśliwszy będzie kolejny rok dla rodziny.

Bożonarodzeniowe znaki i wierzenia

Na Ukrainie istnieje wiele znaków związanych z Bożym Narodzeniem. Na przykład, 12 dni przed świętem zabrania się jakiejkolwiek ciężkiej pracy, dozwolone jest tylko sprzątanie w pobliżu bydła i gotowanie jedzenia.

W Wigilię surowo zabrania się pożyczania pieniędzy, aby nie „oddać” dobrobytu na cały rok. Nie należy także długo opuszczać domu (aby nie wędrować przez lata) i siadać do stołu w ciemnych ubraniach — święto należy witać w jasnych.

Nasi przodkowie również obserwowali pogodę na Boże Narodzenie, aby określić, jaki będzie następny rok:

• jeśli dużo śniegu lub szronu na drzewach — dobry urodzaj; sople - wydadzą jęczmień; gołoledź — do urodzaju orzechów;

• gwiaździste niebo po wieczorze przepowiada suche i ciepłe lato, a śnieżna pogoda — bogaty urodzaj;

• jeśli Boże Narodzenie jest „zielone” (bez śniegu), to Wielkanoc będzie „biała” (zimna).

Również w Wigilię „zachowanie” świecy na stole może przewidywać przyszłość: jasny płomień obiecuje spokojny rok, a sadza — możliwe trudności.

Co noszą Ukraińcy na Boże Narodzenie

Do święta Bożego Narodzenia na Ukrainie przygotowują się z wyprzedzeniem, tworząc szczególny świąteczny wizerunek. Zgodnie ze starymi tradycjami, przy stole siada się w nowym ubraniu, ozdobionym ręcznie wyszywanymi haftami.

Tradycyjna odzież bożonarodzeniowa składa się z wyszywanki, haftowanego pasa, kamizelki lub kepte i autentycznej odzieży wierzchniej. Młode dziewczyny, które idą na kolędę, koniecznie uzupełniają wizerunek kolorowymi świątecznymi chustkami.

Specyfika obchodów Bożego Narodzenia w różnych regionach Ukrainy

Ukraińskie Boże Narodzenie zadziwia różnorodnością, ponieważ każdy region ma swoje unikalne rytuały i smaki. Na zachodzie Ukrainy, od Galicji po Zakarpacie, panuje atmosfera jasnych szopek i słomianych „pająków”, które chronią mieszkanie.

W szczególności czci się pamięć przodków: w Pokuciu niosą kutię na cmentarz, a na Wołyniu pozostawiają pusty talerz przy stole dla dusz zmarłych. Zakarpacie ma bogatsze menu z bobulkami — słodkimi kulkami z ciasta, aromatyzowanego makiem i orzechami.

W centralnych obszarach, w szczególności na Kijowszczyźnie i Czerkaskim, istnieje obrządek „czub-czub”: gdy kutia się przygotowuje, matka szarpie dzieci za włosy, aby w domu dobrze niosły się kury. Tutaj, podobnie jak na południu, odwiedzają chrzestnych i kumów na kolację oraz słodycze w zamian za prezenty.

Południowe i wschodnie regiony słyną z bożonarodzeniowych jarmarków i wielkich obwodów kolędników z ośmioramienną gwiazdą.

Północne Polesie wyróżnia się prawdziwym stołem, gdzie można spróbować burdy — potrawy z borówek, lub barszczu na zakwasie grzybowym. Gospodarze dbają o przyszły urodzaj, owijając sadzone drzewa słomą.

Pomimo różnic w potrawach i obrzędach, Boże Narodzenie pozostaje świętem, które łączy społeczność wokół wspólnych wartości i wiekowych korzeni.