Filip Pullman zakończył nową trylogię: dlaczego jego książki nazywano niebezpiecznymi.

Jak informuje Vox: Trylogia Filipa Pullmana 'Ciemne materiały' stała się jedną z ulubionych serii książkowych dla dzieci lat 2000, ale jednocześnie często była poddawana krytyce i zakazom. Przerażająca, filozoficzna i zdecydowanie kontrowersyjna wobec tradycyjnych chrześcijańskich dogmatów, ta seria wywołała znaczne zamieszanie i religijne bojkoty.

W tym tygodniu Pullman przedstawił Pola Róż, końcowy tom trylogii 'Księga pyłu', która jest kontynuacją 'Ciemnych materiałów'. (Pierwsza książka dzieje się 11 lat przed wydarzeniami 'Ciemnych materiałów', a dwa następne tomy - osiem lat po nich.) W nowej serii konflikt zaczyna się od książek, które okazują się tak samo niebezpieczne, jak twierdzili krytycy Pullmana.

Lyra, główna bohaterka, zakochuje się w dwóch książkach współczesnych filozofów, którzy propagują moralny relatywizm, twierdząc, że nic nie jest realne, a nic nie ma sensu. Pod ich wpływem Lyra oddala się od swojego daimona Pantalaimona, który towarzyszy jej we wszystkich sprawach, co oznacza, że w metafizycznych konstrukcjach świata Pullmana staje się coraz dalej od swojej duszy.

Paradoksalnie, wcześniej religijni prawicowcy twierdzili, że 'Ciemne materiały' zagrażają duszom dzieci. Seria, zaplanowana jako Utracony raj dla nastolatków, metaforycznie potępia Kościół katolicki za nadużycia wobec dzieci i kończy się tym, że dwoje dzieci dosłownie zabija Boga, ratując multiwszechświat, zakochując się w sobie nawzajem. W 2008 roku seria zajęła drugie miejsce na liście najczęściej zakazywanych książek w USA. Zaplanowane filmy bazujące na serii zatrzymano po zaledwie jednej premierze w 2007 roku, częściowo z powodu presji antydyskryminacyjnej grupy Katolickiej Ligi.

Pullman nie waha się wyrażać swoich myśli na temat religijnie motywowanej cenzury:

”Religia dostarcza swoim zwolennikom zło, upajające i moralnie korozujące odczucia,”

— pisał w 'The Guardian' w 2008 roku.

”Niszczenie wolności intelektualnej zawsze jest złem, ale tylko religia czyni to złem tak przyjemnym.”

Nowa seria Pullmana nie wzywa do cenzury. Jednak wyraźnie pokazuje jego prawdopodobną realność niebezpiecznych książek i idei, które mogą oddalić nas od naszej fundamentalnej istoty.

“Książki o Narnii – bezcenny przewodnik po świecie nieodkrytego zła”

W pewnym sensie, cała historia zaczyna się od niebezpieczeństwa złej książki. Książki Pullmana 'Ciemne materiały' zostały napisane jako odpowiedź na chrześcijańską alegorię C.S. Lewisa 'Kroniki Narnii'.

Według Pullmana, książki Lewisa są “propagandą religii”. Uważa, że wychowują dzieci do wartości, których należy uczyć nienawidzić.

”To kolosalnie poniżające dla dziewcząt i kobiet,”

— zauważył Pullman na festiwalu Hay w 2002 roku.

”To jawnie rasistowskie. Jedna dziewczyna wpada do piekła, bo interesowała się ubraniami i chłopcami.”

Postacie Lewisa zawsze pozostawały z boku konfliktów, podczas gdy chłopcy uzbrojeni w miecze bili się na śmierć. Susan Pevensie, zdaniem Pullmana, ogłoszona “więcej nie przyjaciółką Narnii” i nie może wyruszyć do nieba z rodziną na końcu serii, ponieważ “teraz interesuje się tylko pończochami, kosmetykami i zaproszeniami.”

Jednak najbardziej Pullmana oburzało nie tylko rasizm i seksizm, ale także idea Lewisa, że niebiańska Narnia jest realniejsza i ważniejsza niż zwykły świat Anglii.

“Ten świat jest miejscem, gdzie dokonują się ważne rzeczy,”

— pisał Pullman w 2021 roku w dziecięcym periodyku literackim Horn Book — “nie inny świat ducha i duszy, ale nasz własny fizyczny świat.”

W 'Ciemnych materiałach' duch, dusza i inne światy mają wielkie znaczenie, jednak najcenniejsze są aspekty materialne - nasze ciała i to, co możemy odczuwać dzięki nim.

Wartość doświadczenia przewyższa niewinność, ciało - ducha, a ziemia - niebo: cała oryginalna trylogia napisana dla tej głęboko zakorzenionej wiary.

“Jasny, przemyślany atak na chrześcijaństwo”

Książki Pullmana od razu stały się kontrowersyjne, szczególnie w USA, gdzie jego wydawcy starali się unikać jakichkolwiek skandali jeszcze przed ich powstaniem. Kiedy 13-letnia Lyra przechodzi przez swoje seksualne przebudzenie w Bursztynowej wieży, jej odczucia w Wielkiej Brytanii są wyraźniejsze i bardziej specyficzne niż w USA.

Pullman twierdzi, że ignorowanie przez Lyrę jej nastoletnich doświadczeń nie rozwiązuje globalnego problemu.

”Nie jest naszą pozycją, że film będzie niepokoił chrześcijańskich rodziców,”

— ogłosiła Katolicka Liga.

Protesty przeciwko filmowi stały się protestami przeciwko samym książkom. Pod koniec dekady biblioteki elektroniczne przeniosły 'Ciemne materiały' na ósme miejsce na liście stu najczęściej zakazywanych książek w latach 2000-2009.

Pomimo zamieszania, Pullman pozostał spokojny wobec siły prowokacji. W 2010 roku wydał nową powieść pod tytułem Dobry człowiek Jezus i łotr Chrystus, w której badane jest to, że Jezus Chrystus był oboma braćmi — jednym świętym, a drugim skłonnym do świeckiej władzy.

”Nikt nie ma prawa przeżyć swojego życia bez zniewagi. Nikt nie jest zobowiązany do przeczytania tej książki,”

— odpowiedział Pullman na jedno z pytań.

“Nigdy wcześniej tak wiele książek nie były systematycznie usuwane”

W pierwszej połowie lat 20. XXI wieku ultraprawica rozpoczęła szereg kampanii mających na celu zakazanie książek uznawanych za zbyt postępowe.

”Nigdy wcześniej w życiu żadnego żyjącego Amerykanina tak wiele książek nie zostało systematycznie usuniętych,”

— mówi raport opublikowany przez grupę obrony wolności słowa PEN America.

“Tą zagubioną zbuntowaną częścią”

W nowej trylogii Pullmana książki rzeczywiście mogą robić to, czego bała się Katolicka Liga: stawiają dusze ludzi w niebezpieczeństwie. Początkowa wersja młodzieży zaczyna ignorować swoje dajmony. Te idee antydemoniczne stały się wynikiem kampanii wpływowych osób: kościoła, władz i przemysłu.

Lyra odkrywa, że antidotum na ten problem jest opowiadanie prawdziwych historii, szczególnie dla dzieci. Historie odzwierciedlają materialne szczegóły codziennego życia. Problematyka pozostaje: co cenimy? I kto ma prawo to określić?